Chuyên đề xem vảy gà kỳ 4: vảy vấn cán, đóng trên cựa thì khen đóng dưới cựa thì chê

Ba kỳ trước anh em đã có đủ cái thang ba bậc: án thiên sát gối, án vân cách gối một hàng, phủ địa dưới cựa sát gốc ngón. Ba con đó nằm ở ba đầu mút. Kỳ này là con còn lại của bộ bốn — con nằm ở khúc giữa: vấn cán. Đây là con bị gọi lộn nhiều nhất, và cũng là con duy nhất mà dời lên dời xuống vài hàng vảy là đổi hẳn giá con gà.

Vấn cán là con nào

Vẫn là một vảy lớn vắt ngang cán — hàng thành với hàng quách nhập lại thành một con, nên nó dài gần gấp đôi vảy thường, nhìn vào nổi hẳn lên. Hình dáng gần như y hệt án thiên và phủ địa.

Khác nhau ở đúng một chuyện: chỗ đóng. Vấn là quấn, cán là cán chân — con vảy quấn ngang cán, không ở trên cùng, không ở dưới cùng. Tài liệu cũ nói gọn: hình như án thiên và phủ địa, nhưng đóng ra ngoài vùng của hai con đó. Nói cho dễ hình dung thì nó ôm cả khúc giữa cán, từ dưới chỗ án vân chạy xuống tới vùng cựa.

Đóng cao thì khen, đóng thấp thì chê

Đây là điều quan trọng nhất của kỳ này. Với án thiên, án vân, phủ địa thì cứ đóng đúng chỗ là quý. Riêng vấn cán thì không — cùng một con vảy, cao thấp là hai số phận:

• Đóng cao, phía trên cựa, lệch về gần gối — các tài liệu đều xếp vào hàng gà hay, có bài đẩy lên hàng linh kê. Gà loại này được khen là khôn, lẹ, ra đòn gọn và trúng chỗ.
• Đóng ngay cựa — bị chê, có nguồn nói thẳng là gà không có đòn.
• Đóng dưới cựa — chê nặng hơn: gà đá dở, khó tập, dạy mãi không vào.

Chỗ này anh em để ý cho kỹ. Vùng dưới cựa mà là một vảy lớn sát gốc ngón thì người ta gọi phủ địa và khen quý. Cũng vùng thấp đó nhưng con vảy nằm lưng chừng, không xuống sát ngón, thì lại bị xếp vào vấn cán đóng thấp và bị chê. Một bước chân mà hai cái tên, hai cái giá.

Vấn cán hoành khai

Biến thể được nhắc tới nhiều nhất, anh em hay nghe nên tôi nói riêng. Hoành là ngang, khai là mở. Vẫn là con vảy lớn vắt ngang cán, nhưng chính giữa con vảy có một đường lõm xuống chia nó làm đôi — nghiêng ánh sáng mới thấy rõ cái rãnh chạy dọc giữa vảy.

Người xưa nói con gà mang vảy này sở trường đòn ngang hiểm hóc, hay chém hay tạc. Tức là nó không đánh thẳng mà tạt ngang, loại đòn khó đỡ. Vị trí vẫn theo đúng luật trên: cách gối chừng ba hàng vảy thì được chuộng nhất, còn ngang cựa hay thấp hơn cựa thì các bài đều nói đòn kém.

Số lượng cũng có luật

Một chi tiết trong bản liệt kê vảy cũ mà ít bài nhắc: ba vảy vấn cán đóng sát gối thì tốt, từ bốn vảy trở lên thì không nên dùng. Nhiều quá hoá dở. Chân gà lổn nhổn năm bảy con vảy lớn quấn ngang thì không còn là vảy quý, chỉ là vảy loạn. Nguyên tắc này đúng với khá nhiều loại vảy: quý ở chỗ hiếm và rõ, không quý ở chỗ nhiều.

Chỗ tài liệu nói vênh nhau

Tôi vẫn giữ lệ cũ, nói thật chỗ các nguồn không khớp. Thứ nhất là ranh giới trên: có bài vẽ vùng vấn cán bắt đầu ngay dưới án vân, có bài cho nó chạy lên gần sát gối — mà lên sát gối thì lại đụng tên án thiên. Chưa bản nào chốt được bằng số hàng vảy.

Thứ hai là bản thân chữ "vấn cán": một số bài dùng nghĩa rộng, chỉ bất kỳ vảy nào quấn vòng quanh cán; số khác dùng nghĩa hẹp như trên. Nghe hai người nói "vấn cán" chưa chắc họ đang nói cùng một thứ. Thứ ba, có bài gộp vấn cán với vấn sáo, có bài tách ra.

Cho nên lời khuyên vẫn như ba kỳ trước, và với con này thì càng đúng: đừng cãi tên, chỉ tay vào chỗ. Cứ nói "vảy lớn này đóng trên cựa, cách gối chừng ba hàng" thì không ai hiểu sai được.

Soi thế nào cho ra

Lấy cựa làm mốc trước, luôn luôn. Với con vảy này mốc cựa không chỉ để gọi tên mà còn để định giá — trên cựa hay dưới cựa là hai chuyện hoàn toàn khác.

Đếm hàng vảy từ gối xuống, đếm thật. Con vảy lớn nằm ở hàng thứ mấy — con số đó mới là thứ cần, không phải cảm giác "nó nằm hơi cao".

Soi nghiêng ánh sáng. Nghiêng đèn thì chân vảy mới nổi, lúc đó mới biết là một vảy liền hay hai vảy thường nằm sát nhau. Với vấn cán còn thêm một việc: nghiêng đèn mới thấy cái rãnh lõm để biết nó có phải hoành khai không.

Đếm xem có mấy con, và xem đủ hai chân. Vảy quý đóng cân đối hai bên mới tính đủ, một chân có một chân không thì cân nhắc lại chứ đừng mừng vội. Và lau sạch chân, để gà đứng tự nhiên trên mặt phẳng — nhấc chân hay bẻ gập là xô cả hàng vảy, mà kỳ này phải đếm hàng nên chuyện đó càng quan trọng.

Vảy là kinh nghiệm hàng trăm năm của người nuôi gà, đáng học, nhưng không phải lá bùa. Chính các bài khen vảy cũng nhắc tới con Xám Thần — con gà không mang vảy quý nào mà thắng hàng chục trận liền, thắng bằng lối đá và bằng gan. Người khen vảy mà còn kể chuyện đó ra, thì mình đọc vảy cũng nên nhớ lấy.

Hết kỳ này là anh em nắm đủ bốn con vảy lớn cùng một hình mà khác chỗ: án thiên, án vân, vấn cán, phủ địa. Bốn con này là nền, nắm chắc rồi thì các loại vảy khác học nhanh hơn nhiều. Bài gốc đầy đủ hơn, có hình minh hoạ vùng đóng của con vảy, tôi để ở đây: Chuyên đề xem vảy gà kỳ 4: vảy vấn cán, đóng trên cựa thì khen đóng dưới cựa thì chê. Cả chuỗi chuyên đề xem vảy gà cùng các trận đá gà Campuchia xem lại được, anh em ghé CuLu39.

Anh em muốn nhận thông báo trận mới và bài mới sớm nhất thì vào nhóm Telegram của tụi tôi: https://t.me/+g6orpvZAbbtkNDMx