Vảy án vân: con vảy cách gối một hàng, và lý do nó hay bị gọi lộn

Trong mấy chục loại vảy mà anh em sư kê hay nhắc, có một con bị gọi lộn nhiều hơn tất cả: án vân. Không phải vì nó khó thấy — nó to, nó nổi, nhìn một cái là thấy. Khó là ở chỗ nó giống hệt mấy con vảy khác, chỉ khác đúng một chuyện: nó đóng ở hàng nào.

Cái thang thiên – vân – địa

Người xưa đặt tên vảy theo tầng, và cái thang đó nằm ngay trong tên gọi:

• Án thiên — che trời. Vảy nằm cao nhất, sát ngay đầu gối.
• Án vân — che mây. Mây thấp hơn trời một bậc, nên con vảy này lùi xuống, cách gối đúng một hàng.
• Phủ địa — phủ đất. Xuống tận đáy cán, gần đầu ngón chân.

Nhớ được ba chữ thiên – vân – địa là nhớ được vị trí của cả ba con vảy một lượt, không cần học thuộc gì thêm. Và hiểu được cái thang này thì cũng hiểu luôn một điều quan trọng: cùng một con vảy lớn đó, dời lên dời xuống là đổi tên, đổi luôn giá trị.

Hai điều kiện, thiếu một là không gọi tên được

Thứ nhất: phải là MỘT vảy, và phải LỚN. Án vân là vảy hàng thành và hàng quách nhập lại thành một con, nên nó dài gần gấp đôi vảy thường. Nếu anh em thấy một cặp vảy thường nằm cạnh nhau ở đúng chỗ đó — không phải án vân.

Thứ hai: phải cách gối đúng một hàng. Trên nó còn một hàng vảy nữa rồi mới tới gối. Cách đếm cho khỏi cãi nhau: đếm từ gối xuống, hàng sát gối là hàng thứ nhất. Vảy lớn ở hàng thứ nhất là án thiên; ở hàng thứ hai là án vân.

Chuyện tên gọi: tôi nói thật cho anh em biết

Chỗ này tôi không dám phán chắc, vì tài liệu nói khác nhau. Có dòng gọi riêng con vảy cách gối một hàng là án vân, coi nó là một con vảy có tên riêng. Dòng khác không dùng chữ án vân mà gộp hết vào họ án thiên rồi chia số: án thiên 1 là sát gối, án thiên 2 là cách gối một hàng, án thiên 3 là cách gối hai hàng.

Hai cách gọi, nhưng tả cùng một con vảy ở cùng một chỗ. Nên đừng mất thời giờ tranh nhau cái tên. Ra trường gà, cứ chỉ tay vào chân con gà mà nói “vảy lớn này cách gối một hàng” — nói vậy không ai hiểu sai được. Tên gọi là chuyện vùng miền, vị trí mới là chuyện thật.

Người xưa nói gì về con gà có án vân

Các nguồn nói về nó khá giống nhau ở ba điểm: nhanh nhẹn và né đòn giỏi nên ít ăn đòn nặng; lì đòn, chịu được; bền sức, càng về khuya càng dai.

Nghĩa là nó cùng một họ tính nết với án thiên — không phải con gà ăn nhau bằng một đòn sấm sét, mà là con gà đánh có kiểm soát, đánh dai, để đối thủ mệt trước. Về mức quý thì gần như mọi nguồn chung một ý: càng sát gối càng được chuộng. Gặp con án vân thì mừng, nhưng đừng mừng quá tay như gặp án thiên tại gối.

Đừng lẫn với vấn cán

Con hay bị lầm nhất không phải án thiên, mà là vấn cán — cũng một vảy lớn vắt ngang cán, nhưng đóng ở vùng quanh cựa, thấp hơn nhiều. Tài liệu đa số nói vấn cán đóng trên cựa thì tốt, đóng dưới cựa thì chỉ thường.

Vậy nên khi soi vảy, việc đầu tiên là lau sạch chân gà. Chân dính đất thì hàng vảy nhoè, đếm hàng là sai ngay — mà đếm sai một hàng là gọi sai tên cả con vảy.

Bài gốc đầy đủ hơn, có hình minh họa từng hàng vảy, tôi để ở đây: Chuyên đề xem vảy gà kỳ 2: vảy án vân, con vảy cách gối một hàng. Cả chuỗi chuyên đề xem vảy gà cùng các trận đá gà Campuchia xem lại được, anh em ghé CuLu39.